Wigilia Bożego Narodzenia

Wigilia Bożego Narodzenia ( wieczerza wigilijna, wieczór wigilijny, niekiedy także gwiazdka ) (z łac. vigilia - czuwanie, straż) - w tradycji chrześcijańskiej dzień poprzedzający święto Bożego Narodzenia , kończący okres adwentu .

Korzenie tego święta sięgają prawdopodobnie obchodów Saturnaliów w starożytnym Rzymie , gdzie chrześcijaństwo się rozwijało, lub nawet świętowania przesilenia zimowego w epoce kamiennej. Pewne analogie występują także z żydowskim świętem Hannukah oraz perskim świętem Szab-e Jalda.

Uroczystą kolację tego dnia przyjęło nazywać się również wigilią. Zwana ona jest też wilią , postnikiem , bożym obiadem , po staropolsku Godami , a na wschodzie kutią (od głównej potrawy).

Daty obchodzenia Wigili

W kościele Zachodu Wigilia Bożego Narodzenia jest obchodzona 24 grudnia . W kościołach wschodnich: greckokatolickim i prawosławnym 6 stycznia (w związku z posługiwaniem się kalendarzem juliańskim ), a w Kościele ormiańskim - 5 stycznia .

Dzień wigilii Bożego Narodzenia bywał też przesuwany. Według tradycji ludowej (wciąż żywej np. na Kielecczyźnie ), w latach gdy 24 grudnia wypada w niedzielę wigilia nie mogła być obchodzona, ponieważ niedziela nie przyjmuje postu . W takim przypadku wieczerzę wigilijną urządzano już w sobotę , a Boże Narodzenie świętowało się przez trzy dni.

Przebieg Wigili Bożego Narodzenia

Tradycyjnie wieczerza wigilijna rozpoczyna się wraz z pierwszą gwiazdką na niebie. Jest to symboliczne nawiązanie do Gwiazdy Betlejemskiej , oznaczającej narodziny Jezusa , którą wg Biblii na wschodniej stronie nieba ujrzeli Trzej Królowie .

Kolację, w polskiej tradycji postną , rozpoczyna łamanie się opłatkiem , składanie życzeń, a także modlitwa i czytanie fragmentu Ewangelii według św. Mateusza lub Łukasza dotyczącego narodzin Jezusa.

Na stole, przykrytym białym obrusem, z wiązką sianka pod spodem, ustawia się jedno nakrycie więcej, niż jest uczestników wieczerzy. Jest ono symbolicznie przeznaczone dla niezapowiedzianego gościa, natomiast dawniej dla ducha przodków. Niegdyś wigilijna kolacja była mocno związana ze światem duchów, a dusze zmarłych krewnych były szczególnie wyczekiwane tego wieczoru. Aby nie wyrządzić krzywdy przybyłym, nie należało zajmować miejsca bez jego uprzedniego zdmuchnięcia, bo mogła na nim już siedzieć dusza.

Zwyczaj stawiania dodatkowego nakrycia szczególnie upowszechnił się w XIX wieku, miał wówczas patriotyczną wymowę, w wielu domach miejsce to symbolicznie było zarezerwowane dla członka rodziny przebywającego na zesłaniu na Syberii .